Yeni iletişim teknolojilerinin gelişmesi doğrultusunda geleneksel medyanın etkisi ve rolü her ne kadar tartışmalı gözükmekteyse de televizyon; ticari iletişim gelirleri, kamuoyu oluşturma becerisi ve kitlelere ulaşabilme gücü sayesinde günümüz Türkiye’sinde en gözde kitle iletişim araçlarından birisi olarak öne çıkmaktadır. Bu sebeple televizyon kuruluşlarının yapısı ve sahipliği, televizyonlarda üretilen içerik, televizyonlarda üretilen içeriğin kitleler üzerindeki etkisi hem özel sektör kuruluşları hem sivil toplum kuruluşları hem de devlet tarafından yakından takip edilmektedir. Genel olarak televizyondaki içeriğin izlenme durumunu bir veri halinde sunabilen temel araçlardan birisi reyting sistemidir. Reyting sistemi, televizyon kanallarında zaman ve program temelli olarak ölçümleme yapan ve hangi televizyon kanalını hangi sosyo-ekonomik statüdeki kişinin ne oranda seyrettiğini belirlemeye yarayan sistemin adı olarak tanımlanabilir.

Reyting ölçümlemeleri doğrultusunda özel sektör kuruluşları hedef kitlelerine ulaşma adına ticari iletişim planlaması yapmakta ve harcamalar, bu sistemdeki izlenme oranlarına göre gerçekleştirilmektedir. Bir anlamda pazar fiyatını belirleyen temel unsur reyting ölçümleridir. Bunlarla beraber reyting ölçümleri; izleyicinin ilgisini çeken televizyon programlarının türü, içeriği ve hitap ettiği kitle konusunda içtimai, ekonomik, politik değerlendirme yapabilmeye imkân tanımaktadır. Bu çerçevede televizyon kanallarındaki programlar ve bazı yapım türleri son yıllarda kamuoyunda sıklıkla tartışılmakta ve gündemi meşgul etmektedir. Televizyon dizileri, kuşak programları, izdivaç yapımları alan özelinde tartışmalarda ön plana çıkan program türleri olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda, birçok tartışmaya çıktı oluşturan reyting sonuçlarının değerlendirilmesi, doğru tespitlerin yapılması bakımından oldukça önemli görülmektedir.

Hukuki Zemin

Yayın hizmetlerinin izlenme ve dinlenme oranı ölçümlerinin yapılmasına ve denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar ile bu usul ve esaslara uymayan şirket ve kuruluşlara uygulanacak müeyyideler 6112 sayılı Kanun’un 37’nci maddesi uyarınca Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’nun sorumlulukları arasındadır. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu amaca matuf olarak alanı “Yayın Hizmetlerinin İzlenme Ve Dinlenme Oranı Ölçümlerinin Yapılmasına Ve Denetlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”le düzenlenmiştir. Belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda Türkiye’deki televizyon izlenme reyting ölçümlemeleri hizmetini Televizyon İzleme Araştırma Kurulu (TİAK A.Ş.) yürütmektedir.

TİAK A.Ş. bünyesinde Reklamverenler Derneği, Reklamcılar Derneği ve belirli ücret karşılığında tam ve yarı zamanlı ölçümlemeye giren televizyon kanalları bulunmaktadır. Bir anlamda piyasa aktörlerinin büyük çoğunluğu reyting sistemine dahil edilmiş veya olmuşlardır. Fakat yüksek katılım ücretleri sebebiyle ölçümlemeye katılamayan yüzlerce televizyon kanalının olduğu da bu noktada belirtilmelidir. 2016 yılında tam zamanlı ölçümleme (tam zamanlı ölçümleme, televizyon kanalının bütün gün boyunca izleyiciler tarafından ne kadar izlendiğinin ölçümlenmesi demekken, yarı zamanlı ölçümleme kanalların belirli zaman dilimlerinde izleyiciler tarafından ne kadar tercih edildiğini ölçümlenmesidir) yapılan kanal sayısı 12’dir. 2016 yılında televizyon izleyenler içerisinde bu kanalları izleyenlerin oranı  %63,24’tür. Bir nevi Türkiye’nin yüzde 40’a yakın bir kısmının ne izlediği kamuoyuyla paylaşılmamaktadır veya ölçümleme hiç yapılmamaktadır.

Reyting sisteminin denetlenmesi hususuna gelindiğinde ise, ilgili yönetmelikte 13’üncü maddenin birinci fıkrasında belirtildiği üzere “Organizasyonel yapı, ölçümde kullanılan metodoloji, ölçüm sistemi, raporlama gibi sistemin tüm aşamalarının denetlenmesini içeren denetim sisteminin oluşturulmasından sorumludur. Bu amaçla, alanında uzman en az üç kişiden oluşan bağımsız ve tarafsız denetleme kurulu kurar. Organizasyonel yapı, denetime ilişkin raporlarını Üst Kurula sunar”. Aynı zamanda mezkûr maddenin ikinci fıkrasında belirtildiği üzere “Organizasyonel yapı ve/veya araştırma şirketi ayrıca, birinci fıkradaki denetimin yanı sıra, bağımsız bir kuruluş tarafından ölçümün tüm süreçlerinin yılda bir defa denetlenmesini sağlar ve bu kuruluşun hazırladığı denetim raporunu Üst Kurula gönderir.” Anılan mevzuat hükümleri çerçevesinde reyting sisteminin denetimini sağlayan kuruluşların denetimi ayrıca Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından da yapılmaktadır (http://www.tiak.com.tr/denetim.htm). Bir anlamda sistemin güvenilirliğini sağlamak adına çok adımlı bir kontrol mekanizmasının kurulduğu söylenebilir.

Ölçümleme Ne şekilde Yapılıyor?

Reyting ölçümlemeleri Türkiye evrenini temsil edecek örneklemin seçilmesi sonrasında evlerine “people meters” cihazı yerleştirilen kişilerle yapılmaktadır. Tabii anlaşılacağı üzere bu kişiler gizli tutulmakta ve kati suretle sisteme dahil olan kişiler hakkında bilgi paylaşımı söz konusu olmaması gerekmektedir. Evlerinde people meter olan kişilerin de gizlilik şartlarına uyması beklenmektedir. Evin içindeki bireylerin kendilerine ait kumandaları bulunmakta ve her bir değişikliği kişilerden bu şahsi kumandalar ile yapması beklenmektedir. Temelde Türkiye genelinde özel olarak sosyo-ekonomik seviye, yaş ve cinsiyet gibi değişkenlere göre televizyon eğilimini ölçmeyi sağlayabilen sistem budur. Bir evde hangi televizyon kanalının açık olduğunun öğrenilmesinden daha önemli olan veri kimin hangi programı hangi zaman diliminde izlediğidir. Bu sebeple people meter sistemi sağlıklı işletilebilirse Türkiye geneli televizyon izleme eğilimlerini ölçmede başarı da sağlanıyor denilebilir.

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s