Avrupa’nın büyük zekâları geçen asrın sonlarından beri (19. Yüzyıl), endişe içindeydiler. Tanınmış bir ruh hekimi “Medeni dünya, uçsuz bucaksız bir hastane koğuşu, diye haykırıyordu, ortalığı yürek parçalayıcı iniltiler dolduruyor… Hummalı bir çırpınış ve karanlık bir teslimiyet. İşi oluruna bırakan ümitsiz bir neşe. Herkeste bir batış, bir gömülüş, bir yok oluş duygusu. ‘Asır sonu’ tabiri hem bir itiraf hem bir şikâyet. Kavimlerin alacakaranlığı. Bütün güneşler, bütün yıldızlar sönüyor… Ve can çekişen tabiatın kucağında müesseseleri ve eserleriyle mahvolan insanlık.” Ve hekim hastalığın adını iki ciltlik eserine başlık yapıyordu: Tereddi.

Bu teşhisi ister istemez kabul eden çağdaş Batılı, hastalığın sınırlarını daraltmak ister. Sartre’a göre “Avrupa’nın hasta adamı burjuvazidir.”

Yıllar geçtikçe kötümserlik artar. Acaba bir medeniyet gururuna mı şahit oluyorduk? Çağdaş düşünceyi tanıtmak için kaleme alınan bir kitap aşağı yukarı şöyle konuşur:

“Öğrenci ayaklanmaları, sürat ve iktidar sarhoşu maddeci bir topluma indirilen ilk darbeler. Medeniyet buhran geçiriyor… Uzun zamandan beri, matbuatta en sık görülen kelime: buhran. Bu ‘belki bir kültürün, belki de insan varlığının buhranı’ (Jaspers). Şikayetler boşuna: Batı’da spritüalite yok artık, Batı bir kültür sefaleti içinde. Bir zevk ve hareket çılgınlığı. İnsan haysiyetini, yani düşünceyi temelinden yıkan bir çılgınlık! İstenilen tek şey: sarhoşluk. Sinema müstehcen, edebiyat müstehcen. Hayırla şerri ayıramaz olduk. Maşeri bir cinnet. Ahlaksızlık müspet ilim haline geldi. Maddenin, hayatın, zekanın infilakı ile karşı karşıyayız.

İlk atom bombasından beri insanlık büyük bir korku içindedir, büyük bir korku ve çılgınca ümitler. İlim insan ömrünü uzattı. Ama zengin ile yoksul arasındaki uçurum gittikçe büyüyor. Herkes düşünceye düşman. İnsan seçmiyor artık. Her teklifi kabule razı; yeter ki bu teklif ona insanlığını unutturabilsin.”

(Yazı Cemil Meriç’in ilk baskısı 1974 yılında yapılan Umrandan Uygarlığa kitabından alınmıştır. İletişim Yayınları – 2016 syf. 116-117)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s