Son yıllarda, yeni bilgi teknolojileri aracılığıyla birçok alan değişmekte, dönüşmektedir. Birçok yeni ortamın içerisinde yer aldığı internetin doğması ve yaygınlaşması sonucunda çalışma anlayışları, işletme biçimleri, iş kavramları bu süreçle birlikte değişim göstermektedir. Castells’in (2008:145) belirttiği üzere “teknoloji değişimin temel bir boyutudur.”  Günümüzde dünyayı etkisi altına alan internetin, getirdiği yeniliklerden; ekonomi, medya, siyaset, hukuk, eğitim, bilim, sanat gibi alanların etkilendiğini söylenebilir. Bu alanların içerisinde yer alan birçok kurumda bu değişimlerin devam ettiği görülmektedir. Dünyada artık neredeyse tüm siyasi partilerin resmi sosyal medya hesapları bulunmaktadır. Yeni sosyal ortamların kitlelerce kullanılması, benimsenmesi sonucu o ortamlarda da bulunmak isteyen birçok siyasi lider kendilerine kullanıcı hesapları açarak, insanlara kendilerini anlatmaya çalışmaktadırlar. Neredeyse tüm medya kuruluşları internet üzerinden yayın yapmaya başlamışlardır. Mahkemeler kararları gerekçeleri ile birlikte internet siteleri üzerinden duyurmaktadırlar. Bankacılık işlemleri için müşteriler, internet sitelerine ve ATM’lere yönlendirilmektedir. Tiyatro, sinema, konser biletleri internet üzerinden satışa sunulmaktadır. Teknolojik gelişmelerin etkilediği ve dönüştürdüğü örnekler bu bağlamda çoğaltılabilir. Özellikle küresel ölçekte yeni büyük medya şirketlerinin ortaya çıktığı ve bu şirketler eliyle dünyada ekonomi, siyaset ve uluslararası ilişkiler alanlarında köklü değişimler yaşandığı görülmektedir. Sanal alanın oluşturduğu bu sürecin etkilediği, değiştirdiği, dönüştürdüğü bir alan da medya dünyasıdır.

Teknolojinin günümüzde, eskiden hayal sayılabilecek gelişmelere imza atması bazı çevrelerce büyük bir değişimin müjdecisi gibi karşılanmıştır. Onların düşlediği; sınırların kalktığı, özünde paylaşım olan, düşüncelerin ve duyguların sınırsız bir özgürlük ortamında ifade edilebileceği bir toplum düzeni olarak özetlenebilir. Onlara göre dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan, günlük yaşam koşullarında iletişim kurmalarının neredeyse imkânsız olduğu kişilerin birbirleriyle iletişim halinde olabileceği, bilgilerinin ve deneyimlerinin paylaşılabildiği bir iletişim ağını gerçek kılabilecek bir araç icat edilmişti (Barlow, 1996). İnternet bu anlamda büyük bir beklentiyi beraberinde getirmiştir. Bununla beraber alandaki ekonomik ilişkilerin nasıl düzenleneceği, özetle siber alanın ne şekilde iskân edileceği sorusu bir karşılık bulmak durumundaydı denilebilir. Liberal ekonomi içinde yeni bir mecra olarak iş dünyasının karşısına çıkan bu bakir alan, ekonomik küreselleşmenin sağlanması bakımından da oldukça önemli görülmüştür (Castells,2001).  O güne kadar üzerinden tartışmalar yürütülen ekonomi ile ilgili çoğu kavramın sorgulanmasına, değişmesine ve dönüşmesine(üretim, tüketim, meta vb.) yol açacak olan siber alan, çalışma dünyasında yeni düzenlemelerin getirilmesini zorunlu kılmıştır. Siber alanın, liberal ekonominin şartlarına uygun biçimde iskân edilmesi ve bu alanın küreselleşmenin bir parçası olarak kullanılması için çalışmalar yapılmış, gerekli düzenlemeler hayata geçirilmiştir (a.g.e.). Özel şirketlerin bu alanı kullanma istekleri ve var olan ekonomik sistemin şartlarına uyarlama talepleri baskın gelmiş ve bu yönde bir gelişim sağlanmıştır. Bu alanın hukuku da her ne kadar siber alan engellemeleri ve sınırları aşacak yapıda olsa dahi liberal şartlara uygun biçimde biçimlenmiştir. Tüm bu süreç işlerken, ortamın fırsatlarını ve imkânlarını değerlendiren birçok girişimcinin küresel şirketler kurduğuna ve bu şirketlerin hızla büyümesine şahit olundu. Facebook, Twitter, Instagram, Youtube, Google, Alibaba bu şirketlerden sadece birkaçı olarak göze çarpmaktadır. Özellikle çağın dinamiklerini yakalaması ve yapısını anlatması bakımından bu örnekler açıklanmalı ve üzerinde durulmalıdır.

Bahsedilen ortamlardan, yeni medya şirketlerinden birisi olarak YouTube önemli bir teknolojik gelişmenin de önderi sayılmaktadır. Bir milyarın üzerinde kullanıcı sayısına sahip olan YouTube çağımızın en çok kullanılan medya ortamlarından birisi olarak karşımıza çıkmaktadır (forbes.com). Temelde bir içerik topluluğu olarak adlandırabileceğimiz bu site, profesyonel ya da amatör bütün kullanıcılarına ürettiği içeriği veya başkası tarafından üretilen video içeriğini paylaşma ve izleme/dinleme olanağı sağlamaktadır. Bununla birlikte canlı yayın özelliği ile anında görüntülü paylaşım yapabilmeyi mümkün kılmaktadır. Tüm bu işlevleri ile yeni iletişim teknolojileri arasında kayda değer bir yere sahiptir. Sosyal ağların neredeyse tamamının desteklediği, kullandığı bir ortam olan Youtube, gerek kullanıcılarının sayıca çokluğu gerek ise iletişim alanına sağladığı yenilikler ve sunduğu imkânlar ile önemli bir ortam ve işletme olarak karşımıza çıkmaktadır.

YouTube; ekonomi, felsefe, toplumbilim, psikoloji ve daha birçok alanın içerisinde araştırılıp değerlendirilebilir. En nihayetinde bu araştırmada amaçlanan görece yeni bir mecra olan internetin içinde yer alan bu medya şirketinin dinamiklerini anlamak ve getirdiği yenilikleri görebilmektir.

Geçmişten Günümüze YouTube

400 milyonun üstünde videonun her gün milyonlarca kişi tarafından izlendiği bu ortam 2005 yılında, Jawed Karim, Chad Hurley ve Steve Chen tarafından yeniden izlemek istedikleri televizyon kayıtlarını internetten bulmayı kolaylaştırması amacıyla kurulmuştur (youtube.com). Kısa bir süre içerisinde milyonların ilgisini çeken site, ilk yıllarında bir çevrimiçi halk kütüphanesi özelliği taşımaktaydı. Sitenin ilk senelerinde “Dijital Video Deponuz” başlığı, YouTube yöneticilerinin tercih ettikleri slogan olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle sloganın ortamın işlevini anlatma açısından önemi olduğu söylenebilir. Bu bağlamda, “Kendini Yayınla” kelimeleriyle bugünkü sloganını kullanmaya başladığından bu yana kütüphane işlevi görmenin ötesinde işler yaptığı görülmektedir. YouTube’un tarihindeki diğer kayda değer ve belki de en önemli gelişme hiç kuşkusuz 2006 yılında 1.65 milyar dolar karşılığında Google’a satılmasıdır (cnn.com). Bu rakam siber alanın ekonomik anlamdaki büyülüğünün de bir işareti olarak görülebilir. İnternette, maddi anlamda neredeyse sermayesiz kurulan bir şirketin 1 yıl gibi görece kısa bir sürede bu kadar büyük bir meblağa satılması ekonomi ve medya dünyası için de yeni bir gelişmedir. Tüm bu değişimler ışığında Youtube, Google’ın sahipliğinde ticari faaliyetlerine devam etmektedir.

Ortamın teknolojik altyapısının geliştirilmesi ve ortama yeni özelliklerin eklenmesi sonucu “YouTube” interaktif bir yapıya, bugünkü haline dönüşmüştür (Çomu,2012). Günümüzde saatte 10 binin üzerinde video yükleme, günlük bir milyar saatin üzerinde izlenme sayısı ile yoğun trafiğin yaşandığı bir ortam halini almıştır ve yeni özelliklerin, fonksiyonların eklenmekte olduğu, ortamın zenginleştirildiği görülmektedir (youtube.com). Sitenin 2014 yılında açıklanan geliri 4 milyar dolar civarındadır (wsj.com). YouTube’un video yükleme ve izleme dışında yorum yapma, beğenme/kötüleme, puanlama, bloglama, diğer ağlarda paylaşma, arşivleme, indirme gibi özelliklerinin eklenmesiyle içerik açısından da bir değişim yaşadığı belirtilmelidir. Onuncu yılını henüz geride bırakan YouTube, bu kısa geçmişine rağmen iş dünyası için yeni bir alanın kapılarını açan şirketlerden birisi olarak görülebilir.

Kullanım Amaçları ve İşlevi

Bir İçerik Topluluğu Olarak YouTube

İçerik topluluğu, var olunan ortamdaki kullanıcıların sahip oldukları içerikleri birbirleriyle paylaşmasını sağlayan siteler olarak karşımıza çıkmaktadır (Özata,2013). Hansen, Shneiderman ve Smith (2010) içerik topluluklarını; video ve TV, fotoğraf ve sanat, müzik, sosyal imleme gibi türlere ayırmaktadır. Video ve TV türünde en çok tıklanan site listesinde ise Youtube en başta yer almaktadır. Belirli kategoriler altında etiketlenen içerikler, bu sitelerde kullanıcılar tarafından kolaylıkla bulunabilmektedirler. YouTube video içeriklerinin yer aldığı dünyadaki en büyük veri sistemidir. Bu site ve uygulama ile beraber internet kullanıcıları birçok farklı kategoride video içeriklerine ulaşabilmektedirler.

YouTube aracılığıyla içerik üreticileri de belirli ücretler alabilmektedir. Video üreten kullanıcıların belirli abone sayısına ulaşanlarına ödeme yapan YouTube, kablolu platformlar benzeri bir yapıya bürünmektedir. Bu platformlarda bilindiği üzere birçok kanal bulunmakta ve izleyici dilediğini izleyebilme imkânına erişebilmektedir. YouTube ortamında ise benzer biçimde farklı tür ve içerikte kanallar bulunmakta ancak bu kanallar platformdakilerden farklı olarak ücret almaktadırlar. Youtube bu yolla platformun kullanıcılar için bir cazibe merkezi haline gelmesini sağlarken içerik üretiminin devamlılığını sağlayabilmektedir.

Alana Getirdiği Yenilikler Çerçevesinde YouTube

Daha önce bahsedildiği üzere YouTube ortamının çıkış noktasında, basit bir mantığı vardı. İzlemek istediğiniz sesli görüntüyü bulmak, daha rahat bir şekilde ona ulaşmak için çevrimiçi bir kütüphane oluşturuldu. Bu sayede ortama giren kişiler hem kütüphaneden istedikleri videoya kolayca ulaşabilecek hem de kütüphaneye kendi istedikleri videoları yükleyebileceklerdi. Youtube, aynı zamanda, kullanıcıların videolarını ücretsiz bir şekilde yüklemelerine ve paylaşımda bulunmalarına olanak vermekteydi. Günümüzde de sitenin bu işlevi gördüğünü söyleyebiliriz. Müzik dinlemek için bile YouTube ortamına girildiğini görüntüsüz sesli videoların tıklanma sayısından kolayca müşahede edilebilmektedir. Bugün YouTube sitesinde filmden müzik parçasına, haberden belgesele, animasyondan spor müsabakasına çok geniş bir yelpazede videolara ulaşılabilmektedir. Haliyle bu durum geleneksel müzik, film pazar şartlarının değişmesine de yol açmaktadır. Günümüzde popülerliği belirleyen çok temel bir gösterge bu siteden izlenme oranlarının yüksekliğidir. Bunun sonucunda sanat dünyası, medya alanı; birçok eski kurumun(plak,kaset şirketleri vb.) ortadan kalktığı, izleme ve dinleme alışkanlıklarının değişmesi paralelinde çalışma şartlarının değiştiği bir yapıya evirilmektedir. Aynı zamanda videolar yüklenme kalitelerine bağlı olarak, yüksek çözünürlüklü ve yüksek ses kalitesi seçenekleri ile dinlenebilmekteler/izlenebilmektedirler. Özetle, ilk olarak, ortamın insanlara paylaşma ve içeriğe ulaşma konusunda hizmet verdiği söyleyenebilir. Getirdiği yenilikler itibarıyla bazı sektörlerde geleneksel çalışma anlayışının değişmesine yol açtığı gözlemlenmektedir.

İkinci olarak, YouTube ortamı kişisel olarak kendini ifade etme, anlatabilme, düşüncelerini açıklayabilme, yeteneklerini sunabilme açısından önemli bir platformdur. “Google” tabanlı bir e-posta hesabı olması durumunda tüm kullanıcılar, Youtube’da üye olabilmektedir. Üye olduktan sonra hem yayın yapabilmenin hem de yorum ve beğeni gibi fonksiyonları kullanmanın önünde bir engel yoktur. İstenilen video da ses de YouTube ortamı üzerinden yüklenerek dünyadaki her kullanıcının hizmetine sunulabilmektedir. Fakat bu noktada şu ifade edilmelidir ki, hukuki bir suç teşkil eden iletiler siteden kaldırabilmekte ve kullanıcı adli bir müeyyide ile karşı karşıya kalabilmektedir (mevzuat.gov.tr). Geleneksel medyada sunulan içeriği tüketen pasif bir izleyici konumunda olan medya kullanıcıları, artık medya içeriklerine tepki verebilme olanağına, içerik üzerinde yorum yapabilme imkânına sahiptirler. İnsanlar, Youtube’un onlara getirdiği olanaklar ile isterse 24 saat yayın yapabilme imkânına bile sahip oldular. Bir anlamda sadece medyada üretilen içeriği tüketmek değil, bizatihi internet kullanıcıları basit ve pahalı olmayan birkaç materyal ile içerik üretebilecek pozisyona gelmişlerdir. Hızlı ve etkileşimli yapısı sayesinde Youtube’da videoların altına anında yorumlarını yazabilmektedirler. Yazılan yorumlara cevap verebilmekte, o yorumu yazan kişilerle dünyanın neresinde olursa olsun iletişime anında geçebilmektedirler. Hızlı ve etkileşimli yapısı sayesinde Youtube’un diyalog kurmaya uygun bir yapısı olduğu görülmektedir. Beğeni ve zevkleri doğrultusunda kullanıcılar belirli kanal ve gruplarda buluşup paylaşımda bulunarak ortak noktalarından hareketle çok hızlı ve mesafeyi aradan kaldırarak iletişime geçebilmektedirler. Bununla beraber izleme sayacı, beğeni ve beğenmeme butonları sayesinde kullanıcı, yüklediği videonun ne kadar izlendiğini, izlenen kişiler tarafından sevilip sevilmediğini görebilmektedir. Bu anlamıyla içeriğin ölçüm aracı, kullanıcılara ücretsiz ve anında hizmet vermektedir. Tüm bunlarla beraber, birçok kişinin yeteneklerini sergilemek için YouTube’u kullandıkları, orada kanal açarak yayın yaptıkları görülmektedir. Etiketlenen içerik yoluyla da o konuda video arayan kişilere hazırlanan içerik sunulabilmektedir. YouTube’dan yayın yaparak meşhur olan, haberlere çıkan, talk şovlara katılan, profesyonel olarak müzisyenlik yapmaya başlayan birçok insan bu noktada örnek olarak gösterilebilir (monetizepros.com). YouTube adeta bir sahne görevi görerek insanlara ücretsiz olarak kendi yeteneklerini diğer insanlara göstermenin yolunu açmıştır. Eski çalışma yapısına kıyasla başka bir fotoğrafın karşımıza çıktığı yaşanan gelişmelerden anlaşılabilmektedir.

Diğer bir başlık olarak toplumsal hareketler için YouTube’un sağlamış olduğu olanaklar ve hizmetten bahsedilebilir. Castells’in (2013:189) belirttiği gibi “tarih boyunca toplumsal hareketler toplumsal değişimlerin manivelaları olmuştur, olmaya da devam etmektedir.” Yakın bir zamanda Tunus’ta, Cezayir’de, Bahreyn’de, Libya’da, Yemen’de, Mısır’da gerçekleşen halk ayaklanmalarına şahit olundu. Bu ayaklanmaların neredeyse hepsinde kilit bir rol oynayan sosyal ağların eylemcilere büyük kolaylıklar sağlandığı görüldü. Facebook, Twitter, Youtube gibi ortamları koordinasyon için kullanan aktivistlerin büyük bir iletişim ağı kurarak gösterileri organize ettikleri ortaya çıkmıştır (Castells,2013). Özellikle YouTube’un, devlet ve özel medya kuruluşlarının yayınlarının baskı ve sansür sonucu eylemcilere uygulanan devlet şiddetini göstermedikleri noktasında alternatif bir medya aracı olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Aktivistlerin elde ettikleri görüntüleri Youtube ve Facebook üzerinden dünyaya servis ederek şahit oldukları görüntüleri insanların da görmesini sağlamışlardır. Bir anlamda karşı hegemonya alanı olarak görülen Youtube; diktatörlere, krallara ve baskıcı hükümetlere karşı aktif bir medya kanalı olarak kullanılmıştır. Youtube aracılığıyla yayın yapılarak haberler birinci elden ve tüm gerçekliğiyle dünya ile paylaşılabilmiştir. Bu yolla toplumsal hareketlerin yurtdışı ve yurtiçinden destek bularak yaygınlaşabildiği, güçlendiği söylenebilir. Bir anlamda Youtube, bilgi alma/verme dışında sivil inisiyatiflerin, siyasi grupların propaganda yapmasını olanaklı kılmıştır. Özellikle toplumsal hareketlerin dış dünya ve kendi aralarında baskı ortamı içerisinde iletişim ağı kurmalarına büyük destek sağladığını söyleyebiliriz. Bu bağlamda Youtube toplumsal hareketler için milyonlarca insana çok kısa bir süre içerisinde ulaşabilecekleri alternatif bir görsel-işitsel medya ortamı sunmaktadır.

Tüm bunlarla beraber, Youtube özellikle özel şirketlerin, pazarlamacıların, reklam şirketlerinin, film/dizi endüstrisinin yoğun olarak kullandığı bir alandır. Bu ortam, kişilerin tüketim eğilimlerini göstermesi açısından pazarlama ve reklam alanı için çok değerlidir. Aynı zamanda sadece internette gösterilmek üzere reklam filmleri, video uygulamaları, sanal gerçeklik çalışmaları yapılmaktadır. Bu uygulamaların da her zaman bir ayağını Youtube oluşturmaktadır. Videolar, Youtube’daki şirket profillerinden paylaşılmaktadır. İşin başarısı kaç beğeni aldığı, kaç kişi tarafından paylaşıldığı, kaç kez izlendiği gibi etkenlerle ölçülmektedir. Bununla beraber geleneksel medya olarak adlandırılan televizyon, gazete, radyo gibi araçlarla beraber bütünleşik reklam uygulamalarında da Youtube tercih edilmektedir. Bu uygulamalarda şirketler, hemen her ortamda hedef kitlelerine olabildiğince yüksek oranda ulaşabilmeyi hedefler. Youtube bu amaçla, var olan TV reklamlarının yayımlanması için kullanılmaktadır. İstenirse belli bir ücret karşılığı Youtube şirketlerin reklamlarını ana sayfasında ve video aralarında da yayımlayabilmektedir. Daha da özel olarak hedef kitlesini doğru belirleyen şirketler, onların seyrettikleri videoların başına, aralarına kendi reklamlarını koymaktadırlar. Kişiye özel pazarlama adı altında da değerlendirebileceğimiz bu yöntem ile şirketlerin hedef kitlesinde yer alan ve ürün ya da hizmet satmak istedikleri kişilere ulaşmaları mümkün olabilmektedir. Örneğin, araba ile ilgili inceleme videolarını izleyen kullanıcılara, araba markalarının yeni ürünlerini tanıtan videoları reklam olarak sunulabilmektedir. Burada direk olarak ilgi alanına yönelik bir pazarlama iletişim yöntemi uygulanmaktadır. Kaç kişinin bu videoya tıkladığı ile kampanyanın başarısı da kolaylıkla ölçülebilecektir. Geleneksel medya araçlarından çok daha ucuz ve ölçülebilir bir ortam olan Youtube şirketlerin alternatif veya özel olarak sıkça kullandıkları bir ortamdır. Bununla birlikte film endüstrisi, filmlerin ön gösterimlerini önce Youtube’dan yayımlamakta, diziler yayımlandıktan hemen sonra Youtube’a yüklenmektedirler. Özellikle dizilerin yayında kalmaları için reklam verenlerin o dizinin bulunduğu saati tercih etmeleri önemlidir. Bu bağlamda firmalar hangi dizilerin çok sevildiğini de artık sosyal medyada konuşulması, Youtube üzerinden dizinin izlenme sayısı gibi kıstaslarla belirlemektedirler.

Mahremiyet Konusu ve YouTube

Son olarak mahremiyet ve gizlilik konusu ayrıca altı çizilerek belirtilmelidir ki, Youtube’un sağladığı olanakların yanında, bir gözetim ve denetim ortamı olarak da insanları tehdit ettiği düşünülebilir. İnternette girilen her site, yüklenen videolar, yapılan yorumlar insanları etiketlemek ve sınıflandırmak için pazarlama şirketlerine ve devletlere bir kolaylık sağlamaktadır. Assange (2013) insanlığın tehdit altında olduğunu ve internet yüzünden insanların büyük bir özgürlük problemiyle karşı karşıya olduğunu ifade etmektedir. Bauman ve Lyon (2013) da akışkan gözetim kavramsallaştırmasıyla bu tehditle beraber yeni medyanın tüketime yönlendirme işlevi ve tüketim kültürüne katkıları ekseninde bir duruma dikkat çekiyor. Sonuç itibarıyla Youtube sitesinde gerçekleştirilen her hareket silinmeyecek bir izdir aynı zamanda. Bu izleri hükümetler, güvenlik güçleri, özel şirketler takip edebilmekte ve kendi faydaları adına bu bilgileri kullanabilme gücünü ellerinde bulundurmaktadırlar. Bir anlamda teknolojinin getirdiği yeniliklerin göz ardı edilemeyecek bir boyutu da gözetim ve denetim yönüdür.

Sonuç Yerine

21. yüzyılın ilk yıllarında kurulan Youtube, çok yeni bir medya ortamı olmasına karşın, milyonların etkileşimde bulunduğu; ekonomik, sosyal, hukuki, sanatsal, siyasi birçok kuruma temas ve etki eden bir mecra olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle görsel-işitsel medya hizmetleri alanında kitlelerin uğrak yeri ve popüler bir internet platformudur. Şirketlerin ticari iletişimini zenginleştirmesine katkıda bulunduğu kadar, sivil toplum kuruluşlarına ve bireysel olarak kullanıcılara hem çalışma koşulları anlamında kolaylıklar sağlamakta hem de çok az maliyetle yayın yapabilme konusunda olanaklar sunmaktadır. Bununla beraber kişisel kullanıcılara ürettikleri içerik ve kanallarının takip edilmesi karşılığında çeşitli ücretler ödeyebilmekte, ticari bir faaliyet imkânı sunmaktadır. Bu yönüyle bireysel kullanıcıların bir kanal hüviyeti kazanabildiği görülmektedir.

Bütünüyle medya dünyasındaki yapıyı etkileyen internetin bir parçası olan Youtube, özelikle medyadaki ticari faaliyetleri de derinden etkilemiştir. Bu alanlarda piyasa koşullarını şekillendiren ana unsurlardan birisi Youtube ortamındaki videoların tıklanma sayıları ve paylaşılma durumlarıdır. Bu bağlamda medya alanının şartlarını sadece Youtube belirlemese bile etkisinin olduğu söylenebilir. İletişim ve medya alanına getirdiği tüm yenilikler çerçevesinde, Youtube ortamının etkilerinin görülmesi için daha kapsamlı araştırmalar yapılması gerekmektedir.

Kaynakça:

Assange, J. (2013). Şifrepunk Özgürlük ve İnternetin Geleceği Üzerine Bir Tartışma (Çev:Ayşe Deniz Temiz) İstanbul: Metis Yayınları.

Barlow, J. P. (1996). A Declaration of the Independence of Cyberspace . eff.org: https://projects.eff.org/~barlow/Declaration-Final.html adresinden 28.12.2015 tarihinde saat 17:17’de alındı.

Bauman,Z. ; Lyon,D.(2013) Akışkan Gözetim. (Çev:Elçin Yılmaz) İstanbul: Ayrıntı Yayınları

Castells,M. (2008) Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür  1, Ağ Toplumlarının Yükselişi (Çev:E.Kılıç) İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları

Castells,M.(2013) İsyan ve Umut Ağları, İnternet Çağında Toplumsal Hareketler (Çev:Ebru       Kılıç)             İstanbul : Koç Üniversitesi Yayınları

Castells, M. (2001). The Internet Galaxy. New York: Oxford University Press.

Çomu,T. (2012) Video Paylaşım Ağlarında Nefret Söylemi : Youtube Örneği,       Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara

Hansen,D. Shneiderman,B. Smith,M.A. (2010) Analyzing Social Media Networks with NodeXL : Insight from Connected World. Morgan Kaufmann

http://monetizepros.com/features/25-celebrities-who-got-rich-famous-on-youtube/, (Erişim tarihi:08.11.2017)

http://money.cnn.com/2006/10/09/technology/googleyoutube_deal/index.htm?cnn=yes,         (Erişim tarihi:25.12.2017)

http://www.forbes.com/sites/rahimkanani/2012/06/04/why-youtube-is-the-ultimate-platform-     for-global-social-change/, (Erişim tarihi:08.11.2017)

http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5651.pdf, (Erişim tarihi:08.11.2017)

http://www.wsj.com/articles/viewers-dont-add-up-to-profit-for-youtube-1424897967,  (Erişim tarihi:25.12.2017)

https://www.youtube.com/intl/en-GB/yt/about/press/, (Erişim tarihi:19.03.2018)

Maigret,E. (2014) Medya ve İletişim Sosyolojisi (Çev:Halime Yüksel) İstanbul: İletişim   Yayınları

Özata,F.Z. (2013) Dijital İletişim ve Yeni Medya. (Edt: Mesude Canan Öztürk) Ankara:Anadolu Üniversitesi Yayınları

(Not: Bu araştırma Doç Dr. Hamit Ersoy ile beraber hazırlanmış ve International Congress On Turkish Geography Social Sciences Research organizasyonunda sunulmuştur.)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s